Tuzla ili u potrazi za izgubljenim vremenom

Tuzlanska termoelektrana

Tuzlanska termoelektrana

Čovjek kad ulazi u Tuzlu ima osjećaj kao da ulazi u neki drugi svijet. Ogromni dimnjaci termoelektrane djeluju tako na nekoga ko po prvi put ulazi u ovaj grad, ali istina je da nisu iz drugog svijeta već iz drugog vremena. Ti dimnjaci izgledaju kao ogromni nuklearni reaktori i kad ih vidiš ne možeš ne pomisliti na snagu države koja ih je gradila. Kaže kod nas stariji svijet da ove nove vlasti ne mogu ni da okreče ono što je Titova vlast sagradila, ali mislim da je to pogrešno gledanje na stvari. Mogu ove vlasti i da kreče i da grade, ali nakon razgovora sa predstavnicima nekoliko sindikata shvatiš da je nekako lakše da se unište fabrike i zemljište rasproda da bi se izgradila stambeno-poslovna zgrada koja će imati brutalnu cijenu po kvadratu. Možda i nije lakše, ali je svakako isplativije. Dovoljno je reći da Konjuh, fabrika koja postoji 130 godina, zauzima trećinu opštine Živinice, a to je jako mnogo veoma dobro naplativog zemljišta. I šta se radi? Počne se sistematski uništavati ta firma koja je svojevremeno zapošljavala preko 1.000 ljudi. Sada ih je tamo nešto manje od 200, a i sami radnici priznaju da nije isplativa ako u njoj radi manje od 300 radnika.

„Nisu nama fabrike uništene u ratu, kako oni često kažu! Nisu nam ih uništili ni Srbi ni Hrvati, već ovi naši! Sve fabrike u Tuzli su preživjele rat!“, rekli su mi u Sindikatu solidarnosti, onom koji je u stvari i odgovoran za februarske proteste koji su se pretvorili u najmasovnije nerede u Bosni nakon rata.

Veoma čest prizor

Veoma čest prizor

Tuzla je izdužen grad, razvučen. Šetačka zona me je dosta iznenadila ili sam ja imao drugačija i pogrešna očekivanja, nisam siguran. Ali korzo je takav da me je više podsjetio na Novi Sad i na neke druge balkanske gradove kod kojih preovladava srednjoevropska arhitektura nego na klasične bosanskohercegovačke u kojima ono malo preživjelih austrijskih zgrada krasi centar okružen gomilom svega i svačega. Idući glavnom saobraćajnicom nakon nekog vremena naići ćeš na raskrsnicu gdje se na lijevoj strani nalazi bivša zgrada Vlade Tuzlanskog kantona. Bivša, jer je spaljena u demonstracijama u februaru ove godine. Bosna je tad opet pokazala da je jedna velika učmalost koja povremeno eksplodira. A tih dana je baš eksplodirala. Nakon tih februarskih nereda bilo je malo novinarskih piskarala koji nisu dali sebe zadatak da protumače šta se to desilo u Tuzli ili bar da daju svoje mišljenje o tome treba li ili ne treba paliti zvanične institucije.

Spaljena zgrada Vlade Tuzlanskog kantona

Spaljena zgrada Vlade Tuzlanskog kantona

Prije svega, treba se prisjetiti da Tuzla istorijski ima tradiciju borbe za prava radnika. Bivša država je čuvala i njegovala priču o Husinskoj buni, jer je Komunistička partija bila organizator tih protesta. Ova današnja teško da čuva tu tradiciju. Učini se čovjeku nekada da je razlika između bivše države i ove kao razlika između Robina Huda i Superhika. A priča ide ovako.

Husinska buna, kažu enciklopedije, oružani je otpor rudara rudnika Kreke protiv nasilja organa državne vlasti u toku generalnog štrajka rudara Bosne i Hercegovine, od 21. do 28. decembra 1920. godine, nazvan po rudarskom selu Husino kod Tuzle.

Mada je štrajk izbio zbog vladinog kršenja sporazuma o visini nadnica, koji je ona sama potpisala, proglašen je subverzijom. U njemu je učestvovalo oko 7.000 radnika, a vodila ga je Komunistička partija preko Saveza rudara, na čelu sa Mitrom Trifunovićem Učom.

Rudarske porodice u Brezi, Tuzli i Zenici iseljene su iz državnih stanova, a rudari mobilisani. Više od 300 iseljenih rudara iz Kreke, pretežno Slovenaca, povuklo se sa štrajkačkim odborom u Husino i druga sela kraj Tuzle. Njihov otpor vojsci, žandarmeriji i „Narodnoj gardi“, koje su pokušale da strance protjeraju, a domaće rudare primoraju na posao, u krvi je ugušen 28. decembra 1920. Poginulo je sedam, a ranjeno više desetina rudara i seljaka. Uhapšeno je oko 400 lica koji su se solidarisala sa štrajkačima. Surovi obračun policije i žandarmerije s rudarima u Bosni i Hercegovini izazvao je opšti revolt i protestne akcije radnika širom zemlje.

Put u središte rudnika Kreka Banovići

Put u središte rudnika Kreka Banovići

Trinaest mjeseci kasnije Husinska buna je dobila epilog u velikom sudskom procesu vođenom u Tuzli u januaru i februaru 1922. Optužnica je teretila 350 rudara, a suđeno je dvadesetorici učesnika. Jure Kerošević, optužen za ubistvo žandara, osuđen je na smrt vješanjem, a 10 rudara na vremenske kazne od jednog do 15 mjeseci.

Protiv tog suđenja i za spašavanje Keroševića vođena je u zemlji i inostranstvu akcija solidarnosti, pa su vlasti bile prisiljene da mu preinače smrtnu kaznu 20 godina robije.

Situacija je danas bolja samo utoliko jer se radnici ne ubijaju odjednom iz puške već postepeno. U Diti, jednoj od najvećih hemijskih firmi bivše države, organizovali su 24-časovne straže nad imovinom preduzeća. Kako kažu, spoj vlasti, i tajkuna doveo je do toga da je na samo jednu zgradu u krugu fabrike devet puta uzeta hipoteka kod više različitih banaka istovremeno.

Njega nema

Njega nema (nađeno na ulazu u zgradu Vlade TK)

Tuzla je jedna od bastiona jugonostalgije. Ipak je to grad koji je 1992. Izabrao SDP, a ne SDA, kao većina opština naseljenih većinski bošnjačkim stanovništvom. Šta im je SDP uradio kasnije, to je posebna priča. Po kafićima se mogu vidjeti Titove slike, a u podnožju spaljene zgrade kantonalne vlade i danas, deset mjeseci nakon protesta, i dalje stoji jedna Titova slika sa nekim pionirom. I kad god bismo rekli da smo iz Banjaluke ljudi su nekako shvatali lično tu obavezu da nam kažu i dokažu da oni protiv Banjaluke nemaju ništa, stvarno ništa, da “nama u Tuzli nisu krivi ni Hrvati ni Srbi jer su kod nas na vlasti listom svi Bošnjaci i jedino sami sebe možemo kriviti”.

U moru loših tekstova koji se bave uzrocima nereda u Tuzli izdvojio se jedan vanserijski dobar, mog druga Stevana Stančića alias Svaštojeda, koji je koncizno ali jako precizno oslikao anatomiju ovog neobičnog grada.

Između ostalog on tu kaže: “Ogromna demografska promjena u kantonu prilivom Bošnjaka iz današnje istočne RS otvorila je političku rupu među opštinama. Većina izbjeglica i danas živi u copy-paste bijelim skandinavskim kućicama razbacanih po okolnim opštinama: Čelić, Teočak, Sapna, itd. Situacija je potpuno jasna kad se pogleda spisak izbjegličkih kolektivnih centara gdje se vidi da su opštine Tuzlanskog kantona lider po njihovom broju. Ove socijalne razlike između domicilnog, industrijski orijentisanog tuzlanskog stanovništva koje se odlučilo za SDP jer im je ta partija deklarativno najbliža Titovim vrijednostima koje još uvijek vise po tuzlanskim kafićima u obliku petokraka i fotografija  i nadošlog, uglavnom ruralnog bošnjačkog stanovništva koji svoj glas radije prepuštaju nacionalističkim strankama, otvorilo je jaz koji nije uspio da se premosti nacionalnim interesom i da se formira koliko-toliko stabilna kantonalna vlada. (…)

Korzo

Korzo

I možda ono najvažnije je tzv. sindrom drugog grada. Poslije Sarajeva, Tuzla je najozbiljnija urbana zona u FBiH i nije im drago kad bahato Sarajevo, često u ime Bosne i Hercegovine, zatraži nešto, ako ništa – poslušnost. U ime nacionalnog interesa, danas u Tuzli postoje dva pravna fakulteta: jedan pripada Univerzitetu u Tuzli a drugi je tuzlansko odjeljenje Univerziteta u Sarajevu. A posla nema, taman da završiš oba.”

Danas radnici traže revitalizaciju fabrika, a ako vlast to ne može da ispuni onda traže da se radnici stave na budžet. Neki tvrde da već narednog dana mogu staviti fabrike u pogon, ali da to vlasti i tajkuni ne žele. Neki kažu da para nema i da radnici sa tim treba da se pomire, ali nije baš lako reći ljudima koji su radili 40 godina da ne mogu ni da povežu staž, ni da se zdravstveno osiguraju i da moraju tako da plutaju u tom administrativnom vakuumu gutajući knedle koje su im drugi gurnuli u grlo.

Šta će da bude u Tuzli, bog dragi zna. Približava se godišnjica februarskih nereda, a od toga svi pomalo strahuju. Kada su prije par sedmica radnici blokirali južnu i sjevernu saobraćajnicu vlast je izvela toliko policijskih snaga na ulice da se činilo kao da je odnos radnik – policajac 1:1.

Para nema, političara sa vizijom i hrabrošću nema, stranog kapitala koji bi mogao da revitalizuje te fabrike nema. Ima samo mnogo praznih hala i izgubljenih godina na radu koji nikada neće biti priznat i plaćen. I zato tako nadrealno djeluju oni dimnjaci sa početka ove priče.

Advertisements

Jedno mišljenje na „Tuzla ili u potrazi za izgubljenim vremenom

Ostavite odgovor

Popunite detalje ispod ili pritisnite na ikonicu da biste se prijavili:

WordPress.com logo

Komentarišet koristeći svoj WordPress.com nalog. Odjavite se / Promeni )

Slika na Tviteru

Komentarišet koristeći svoj Twitter nalog. Odjavite se / Promeni )

Fejsbukova fotografija

Komentarišet koristeći svoj Facebook nalog. Odjavite se / Promeni )

Google+ photo

Komentarišet koristeći svoj Google+ nalog. Odjavite se / Promeni )

Povezivanje sa %s